Make your own free website on Tripod.com

पुराण विषय अनुक्रमणिका

PURAANIC SUBJECT INDEX

( Ra, La)

HOME

Yogalakshmi - Raja  (Yogini, Yogi, Yoni/womb, Rakta/blood, Raktabeeja etc. )

Rajaka - Ratnadhaara (Rajaka, Rajata/silver, Raji, Rajju, Rati, Ratna/gem etc.)

Ratnapura - Rathabhrita(Ratnamaalaa, Ratha/chariot , rathantara etc.)

Rathaswana - Raakaa (Rathantara, Ramaa, Rambha, Rambhaa, Ravi, Rashmi, Rasa/taste, Raakaa etc.) 

Raakshasa - Raadhaa  (Raakshasa/demon, Raaga, Raajasuuya, Raajaa/king, Raatri/night, Raadhaa/Radha etc.)

Raapaana - Raavana (  Raama/Rama, Raameshwara/Rameshwar, Raavana/ Ravana etc. )

Raavaasana - Runda (Raashi/Rashi/constellation, Raasa, Raahu/Rahu, Rukmaangada, Rukmini, Ruchi etc.)

Rudra - Renukaa  (Rudra, Rudraaksha/Rudraksha, Ruru, Roopa/Rupa/form, Renukaa etc.)

Renukaa - Rochanaa (Revata, Revati, Revanta, Revaa, Raibhya, Raivata, Roga/disease etc. )

Rochamaana - Lakshmanaa ( Roma, Rohini, Rohita,  Lakshana/traits, Lakshmana etc. )

Lakshmi - Lava  ( Lakshmi, Lankaa/Lanka, Lambodara, Lalitaa/Lalita, Lava etc. )

Lavanga - Lumbhaka ( Lavana, Laangala, Likhita, Linga, Leelaa etc. )

Luuta - Louha (Lekha, Lekhaka/writer, Loka, Lokapaala, Lokaaloka, Lobha, Lomasha, Loha/iron, Lohit etc.)

 

 

रेणुका

वातस्य नु महिमानं रथस्य रुजन्नेति स्तनयन्नस्य घोषः ।
दिविस्पृग्यात्यरुणानि कृण्वन्नुतो एति पृथिव्या रेणुमस्यन् ॥१॥
- ऋ. १०.१६८.१

अस्मिन् ऋचायां वातस्य रथस्य प्रशंसा अस्ति। यदा वातस्य रथः द्युलोके गच्छति, तदा अरुणवर्णानां उत्पत्तिर्भवति। यदा वातस्य रथः पृथिव्यां गच्छति, तदा रेणोः, धूल्याः उत्पत्तिर्भवति। सोमयागे आरुणकेतुकअग्निचयनं कृत्यं भवति। अस्य कृत्यस्य उद्देश्यमस्ति यत् पृथिवीतः ऊर्जायाः विकसनं एवं प्रकारेण भवेत् येन तत् द्युलोके अरुणवर्णस्य रूपं भवेत्। अरुणवर्णस्य अस्तित्वं सूर्योदयात् पूर्वं भवति। ऋग्वेदस्य उपरोक्त ऋचा कथयति यत् द्युलोके यः अरुणमस्ति, तस्य पृथिव्योपरि रूपं रेणुः, धूलिः अस्ति। अपि च -

आवः कुत्समिन्द्र यस्मिञ्चाकन्प्रावो युध्यन्तं वृषभं दशद्युम् ।
शफच्युतो रेणुर्नक्षत द्यामुच्छ्वैत्रेयो नृषाह्याय तस्थौ ॥१४॥
- ऋ.१.३३.१४

अस्मिन् ऋचायां कथनमस्ति यत्  इन्द्रस्य अश्वानां गमनेन तेषां शफाच्च्युता रेणुः द्युलोकस्य स्पर्शं करोति। अयं संकेतमस्ति यत् यः पृथिव्याः रेणुरस्ति, तस्य विकसनं द्युलोकस्य अरुणवर्णे भवितुं शक्यमस्ति। सामान्य व्यवहारे, पादतलतः कस्यापि प्रकारस्य रेणोः ऊर्ध्वविकसनं न भवति। सर्वापि रेणोः प्रसरणं देहे कामाग्निरूपेण भवति। अतएव, यदा पुराणेषु रेणुकायाः उल्लेखनं जमदग्नेः भार्यारूपेण भवति, अयं संकेतमस्ति यत् जमदग्नि ऋषिः अस्याः रेणुकायाः विकसनं ऊर्ध्वां दिशायां कर्तुं समर्थः अस्ति।

     पुराणेषु कतिपयेषु स्थलेषु(स्कन्द २.१.९.८७) रेणुकादेवी सह शुकस्य उल्लेखमस्ति। अयं अन्वेषणीयमस्ति शुकस्य तादात्म्यं जमदग्नि ऋषेः सह अस्ति अथवा अरुणेन सह।